Διακήρυξη για το χώμα

Η οικολογική διαλεκτική ως προς τον πλανήτη Γη, την παγκόσμια πείνα, όσα απειλούν την επιβίωσή μας, μας υποχρεώνουν να αντικρύσουμε το έδαφος με ταπεινότητα, ως φιλόσοφοι. Πατάμε στο έδαφος, όχι στη γη. Ερχόμαστε από το χώμα, ενώ στο χώμα «κληροδοτούμε» τα περιττώματα μας και τα υπολείμματά μας. Και το χώμα – όσον αφορά την καλλιέργειά του και τη σύνδεσή μας με αυτό – φαίνεται να απουσιάζει κατά εντυπωσιακό τρόπο από κάθε φιλοσοφική έννοια, αλλά και τις δυτικές παραδόσεις εν γένει.

Ως φιλόσοφοι, χρειάζεται να στραφούμε σε αυτό που βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας, καθώς η γενιά μας έχει απωλέσει τη σύνδεση τόσο με το έδαφος, όσο και με την αρετή. Με τον όρο «αρετή», αναφερόμαστε σε μορφές δράσης που καθορίζουν, ρυθμίζουν και δίνουν κατεύθυνση βάσει παράδοσης, οριοθετημένες από τον τόπο και διαμορφωμένες από όσα επιλέγουν να πράξουν εντός της συνήθους εμβέλειάς τους τα υποκείμενα· εννοούμε πρακτικές που έχουν αναγνωριστεί αμοιβαία ως καλές, εντός μιας κοινής τοπικής κουλτούρας και ενισχύουν τις μνήμες ενός συγκεκριμένου τόπου.

Σημειώνουμε, ότι αυτή η έννοια αρετής, τοποθετείται παραδοσιακά στην εργασία, στη χειροτεχνία, σε ένα είδος κατοίκησης και μόχθου που δεν υποστηρίζονται από μία αφηρημένη προσέγγιση της Γης, του περιβάλλοντος ή των συστημάτων ενέργειας, αλλά από ένα συγκεκριμένο έδαφος, εμπλουτισμένο από τα ίχνη των ανθρωπίνων δράσεων. Παρόλα αυτά, και σε πείσμα αυτής της έσχατης σύνδεσης μεταξύ χώματος και ύπαρξης, χώματος και καλωσύνης, η φιλοσοφία δεν έχει φέρει στο προσκήνιο τα νοήματα εκείνα που θα μας επέτρεπαν να συσχετίσουν την αρετή με το κοινό μας έδαφος, μία κατάσταση που απέχει δραματικά από τη διαχείριση συμπεριφορών στον πλανήτη που μοιραζόμαστε.

Έχουμε ξεριζωθεί από τη σύνδεσή μας με το έδαφος – όλες αυτές οι συνδέσεις που περιόριζαν τη δράση, καθιστώντας την πρακτική της αρετής εφικτή – καθώς ο μοντέρνος τρόπος ζωής μας απομονώνει από το απλό χώμα, το μόχθο, τη σάρκα και [εν τέλει] τον τάφο. Η οικονομία εντός της οποίας έχουμε απορροφηθεί – κάποιοι/ες με τη βία, άλλοι/ες με μεγάλο προσωπικό κόστος – μετατρέπει τους ανθρώπους σε ανταλλάξιμες μονάδες πληθυσμού, που κυβερνώνται βάσει των νόμων της έλλειψης, της ανεπάρκειας.

Η έννοια των κοινών και της κατοίκησης μετά βίας γίνεται κατανοητή από άτομα αγκιστρωμένα σε επιχειρήσεις κοινής ωφελείας, παρκαρισμένα σε επιπλωμένους θαλαμίσκους. Το ψωμί δεν αποτελεί παρά ένα απλό διατροφικό μέσο, αν όχι θερμίδες ή διαιτητικές ίνες. Το να μιλά κανείς για τη φιλία, τη θρησκεία ή τα κοινά μας βάσανα σα να πρόκειτο για ένα είδος μοιρασμένης απόλαυσης – όταν το έδαφος δηλητηριάζεται ή τσιμεντοποιείται – μας φαίνεται ένα είδος ακαδημαϊκής ονειροπόλησης, μεταξύ ανθρώπων διασκορπισμένων ανάμεσα σε οχήματα, γραφεία, φυλακές και ξενοδοχεία.

Ως φιλόσοφοι, δίνουμε έμφαση στο καθήκον να μιλάμε για τη γη. Για τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και το Γαληνό, η στάση αυτή θα θεωρούνταν δεδομένη, κάτι που δεν ισχύει στις μέρες μας. Η έννοια ενός εδάφους όπου αναπτύσσεται ο ίδιος ο πολιτισμός και καλλιεργείται το καλαμπόκι έχει χαθεί, καθώς η γη περιγράφεται ως ένα σύνθετο υποσύστημα, ως ένας επιμέρους τομέας, ως ένας πόρος, ένα πρόβλημα ή ένα «αγρόκτημα» – όπως υποστηρίζουν ως αντίληψη οι καλλιεργητικές επιστήμες.

Ως φιλόσοφοι, αντιστεκόμαστε ενάντια σε εκείνους τους ειδήμονες της οικολογίας, που ενώ κηρύττουν το σεβασμό προς την επιστήμη, ενθαρρύνουν την παραμέληση των ιστορικών παραδόσεων, των τοπικών δεξιοτήτων και γνώσεων, της γήινης αρετής, του αυτοπεριορισμού.

Δυστυχώς, αλλά δίχως την παραμικρή νοσταλγία, αναγνωρίζουμε την «παρελθότητα» του παρελθόντος. Έτσι, με κάποια διστακτικότητα, επιχειρούμε να μοιραστούμε [μαζί σας] όσα παρατηρούμε: τα αποτελέσματα από τις απώλειες των εδαφών της Γης. Και μας ενοχλεί η παραμέληση του εδάφους στις συνομιλίες μεταξύ των οικολόγων εκείνουν που ευημερούν σε αίθουσες συνεδριάσεων. Στεκόμαστε επίσης κριτικά, απέναντι σε πολλούς καλοπροαίρετους: ρομαντικούς, Λουδίτες (αντι-τεχνοκράτες) και μυστικιστές, που εξυμνούν το χώμα, μετατρέποντάς το σε μία μήτρα, όχι αρετής, αλλά αποκλειστικά της ζωής. Έτσι, απευθύνουμε ένα κάλεσμα για μια φιλοσοφία του χώματος: μία ξεκάθαρη, πειθαρχημένη ανάλυση της σχετικής με το έδαφος εμπειρίας και μνήμης, δίχως την οποία δεν μπορεί να αναπτυχθούν ούτε η αρετή, ούτε κάποιο νέο είδος ύπαρξης.

Ivan Illich

(Μία κοινή δήλωση που σχεδιάστηκε στο Hebenshausen της Γερμανίας, στις 6 Δεκεμβρίου του 1990, σε συνεργασία με τον Sigmar Groeneveld, το Lee Hoinacki και άλλους φίλους.)

Advertisements

About platanusorientalis

Επειδή αγαπώ τα πλατάνια, τα νερά που κυλούν στις ρίζες τους και τις ιστορίες που αφηγούμαστε στη σκιά τους...
This entry was posted in άρθρα and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.