η παρατηρητική κηπουρός

Για να μπορείς να νιώσεις ευγνωμοσύνη για όσα προσφέρει η φύση, θα πρέπει πρώτα να τη γνωρίσεις. Για να μπορέσεις να τη γνωρίσεις, θα πρέπει να την παρατηρήσεις.

Παρ’ όλο που έχω διαβάσει πολλά βιβλία για την κηπουρική, τη φύση και την οικολογία, παρ’ όλο που έχω παρακολουθήσει αμέτρητα βίντεο και έχω συμμετάσχει σε πολλά σεμινάρια και διαλέξεις, η μεγαλύτερη δασκάλα μου μέχρι τώρα υπήρξε η ίδια η φύση. Από τότε που άρχισα να ασχολούμαι με την κηπουρική, έχω αναπτύξει μια (σχεδόν) καθημερινή συνήθεια να περνάω τουλάχιστον λίγα λεπτά περπατώντας γύρω-γύρω στον κήπο. Όταν τον περπατώ με σωστό τρόπο, ο περίπατός μου είναι αργός και μετρημένος. Καθώς προχωρώ, σταματώ κάθε τόσο, σκύβω χαμηλά και αγγίζω με τα χέρια μου το έδαφος. Αισθάνομαι την υγρασία της γης, αισθάνομαι τα έρποντα έντομα και σκουλήκια, καθώς και την απαλότητα του πλούσιου χώματος, το οποίο δημουργήθηκε σταδιακά από τότε που μετατραπήκαμε σε φροντιστές του τόπου αυτού. Πλησιάζω το χώμα στη μύτη μου και παίρνω βαθιές, μακριές αναπνοές, αναζητώντας αυτό το λεπτό άρωμα του καφέ και των μανιταριών, για να βεβαιωθώ ότι το χώμα είναι υγιές και σφύζει από ζωή. Κοιτώ προσεχτικά τη γη και παρατηρώ την ομορφιά της Μητέρας Φύσης – πώς κάθε ον διαδραματίζει το ρόλο του και πώς όλα τα όντα μαζί συνεργάζονται για να εμπλουτίσουν το χώμα, να καθαρίσουν το νερό, να βοηθήσουν την ανάπτυξη περισσότερων φυτών και να υποστηρίξουν περισσότερη ζωή.

Η σημαντικότερη εργασία ενός κηπουρού είναι η παρατήρηση. Κάθε κήπος αποτελεί ένα οικοσύστημα, το οποίο διαρκώς εξελίσσεται. Νέοι σπόροι βλασταίνουν, λουλούδια ανθίζουν, καρποί ωριμάζουν και σπόροι πέφτουν. Με κάθε μία από αυτές τις αλλαγές, παρατηρεί κανείς την ομορφιά κι αποκομίζει γνώση. Για να μπορούμε να παρατηρούμε αυτές τις αλλαγές, χρειάζεται να αναπτύξουμε οικειότητα με τη φύση, αντί να επιδιώκουμε να την προσεγγίζουμε εκτός εποχής σε κλιματιζόμενα κτιριακά συγκροτήματα γραφείων. Μόλις αρχίσουμε να την παρατηρούμε με το σωστό τρόπο, κατανοώντας τα φυσικά οικοσυστήματα, μπορούμε να μάθουμε πως να την αποκαθιστούμε, βοηθώντας τη ν’ αναπτυχθεί περαιτέρω.

Όταν πρωτοξεκινήσαμε με τον κήπο μας στο The Growing Home, συνειδητοποίησα ότι δε γνώριζα σχεδόν τίποτα για την κηπουρική ή τη φύση. Ο καθημερινός μου περίπατος μου αποκάλυπτε τα κρυμμένα μηνύματα και μυστικά της. Ένα από τα πρώτα πράγματα που με δίδαξε προέκυψε όταν έσκαψα ένα λάκκο καύσης στην μπροστινή αυλή. Περπατώντας το επόμενο πρωινό, παρατήρησα ότι ο λάκκος ήταν σχεδόν γεμάτος νερό, ενώ αργότερα κατά τη διάρκεια της μέρας, το νερό είχε εξαφανιστεί. Την επόμενη μέρα συνέβη το ίδιο. Μετά από κάποιες μέρες παρατήρησης, πρόσεξα πως ο λάκκος γέμιζε κάθε φορά που το σύστημα άρδευσης στην πάνω πλευρά του κήπου έμπαινε σε λειτουργία. Το νερό από την άρδευση κυλούσε προς το λάκκο υπογείως. Παρόλο που είχα ακούσε για τα υπόγεια ύδατα παλιότερα, ήταν εκείνη τη στιγμή που είχα ένα πραγματικό βίωμα σχετικά. Παρατηρώντας τη ροή του νερού, άρχισα να την κατανοώ. Η μεταγενέστερη παρατήρηση του νερού με δίδαξε πως το νερό μπορεί να λάβει μηνύματα και να τα αξιοποιήσει έτσι ώστε να βοηθήσει τα δέντρα να μεγαλώσουν καλύτερα, τους κήπους ν’ αντέξουν την ξηρασία και τα οικοσυστήματα να γίνουν ανθεκτικότερα.

Ένας άλλος περίπατος με δίδαξε τη σημασία της φυτικής επικάλυψης. Ήταν μια μέρα μετά από βροχή και είχα μόλις ξεκινήσει τη βόλτα μου. Παρατήρησα ότι τη μέρα εκείνη το έδαφος φαινόταν ασυνήθιστα μαλακό και σπογγώδες. Γονατίζοντας στο έδαφος, πρόσεξα ότι τα θραύσματα του ξύλου για την επικάλυψη εδάφους ήταν σκεπασμένα με ένα λευκό, αραχνώδες υλικό (κάτι που αργότερα έμαθα πως ονομάζεται μυκήλιο και αποτελεί το ρίζωμα των μανιταριών). Καθώς έσκαβα το χώμα, η γη ευωδίαζε με ένα πλούσιο μανιταρίσιο άρωμα. Η υγρασία της βροχής είχε εισχωρήσει βαθιά στο έδαφος και στο χώμα στριφογύριζαν ένα σωρό σκουλήκια. Συγκρίνοντας το χώμα που βρισκόταν ανάμεσα σε σημεία δίχως φυτική επικάλυψη και σημεία με φυτική επικάλυψη, ανακάλυψα ότι εκεί που υφίσταται επικάλυψη, το χώμα είναι πιο χαλαρό, έχει βαθύτερο χρώμα και καλύτερη δομή. Εκείνη τη μέρα κατάλαβα ότι χρειάζεται να καλύπτω το χώμα με φυτικά υπολείμματα όσο περισσότερο μπορώ. Σήμερα πλέον, η επικάλυψη αυτή έχει δημιουργήσει ένα όμορφο, πλούσιο χώμα σε όλη την έκταση του κήπου μου.

Κατά τους περιπάτους παρατήρησης στον κήπο μου βλέπω θαύματα να πραγματοποιούνται κι ανακαλύπτω πολλά. Όπως εκείνη την πρώτη στιγμή που είδα τις προνύμφες από πασχαλίτσες να τρώνε τις αφίδες, μέχρι τότε που πρόσεξα πως τα δέντρα ποτίζουν από μόνα τους τον εαυτό τους νωρίς το πρωί, μέχρι τη φορά που είδα τα πουλιά να τρώνε τους σπόρους από τ’ αγριολούλουδα. Κάθε μέρα, κατά τη διάρκεια του περιπάτου μου, βλέπω, οσφραίνομαι και διδάσκομαι κάτι νέο, αναπτύσσω αυτό που ονομάζω «Οπτική του Κήπου», την ικανότητα δηλαδή να παρατηρώ στην πληρότητά τους, την κινητικότητα και τις αλλαγές στον κήπο.

Τίποτε δεν μ’ έχει βοηθήσει περισσότερο από το να παραμένω ένας ευεργετικός παρατηρητής του κήπου (και με τον τρόπο αυτό επίσης, βεβαιώνομαι ότι δεν μου έχουν ξεφύγει οι ώριμοι καρποί του). Δίνω ιδιαίτερη αξία στο χρόνο που αφιερώνω στην παρατήρηση του κήπου μου και κάθε φορά εύχομαι να είχα περισσότερο χρόνο για να συμμετέχω σε αυτή τη μορφή μέθεξης. Καθώς μετατρέπεται κανείς σε κηπουρό και φροντιστή, ελπίζω ότι μπορεί να βοηθηθεί από παρόμοιους περιπάτους, ώστε να δει την ομορφιά της φύσης και να διακρίνει επίσης την αίσθηση ισορροπίας που τη χαρακτηρίζει.

Μια πρακτική άσκηση

Κάθε μέρα, αφιερώστε λίγο χρόνο για να περπατήσετε στον κήπο σας. Εγώ συνήθως αφιερώνω 20-30 λεπτά, άλλες μέρες όμως οι περίπατοί μου θα είναι πολύ συντομότεροι ή ίσως να έχουν και μεγαλύτεροι διάρκεια. Δε χρειάζεται να περπατήσετε την ίδια ώρα κάθε μέρα (για την ακρίβεια, είναι καλύτερο να επιλέξετε διαφορετικές ώρες της μέρας κάθε φορά).

Ξεκινήστε βγαίνοντας από το κατώφλι της πόρτα σας (εγώ συνήθως περπατώ ξυπόλυτος), προσπαθώντας απλώς να παρατηρήσετε την ευρύτερη εικόνα του κήπου. Προσέξτε τυχόν μεγάλες αλλαγές που ενδεχόμενα συμβαίνουν στον κήπο. Ίσως τα φύλλα να έχουν αρχίσει ν’ αλλάζουν χρώμα και να πέφτουν καθώς το φθινόπωρο πλησιάζει, ίσως ένα καρποφόρο δέντρο να έχει αρχίσει να ανθίζει ή να γεμίζει καρπούς ή ίσως μια περιοχή να δείχνει σε καλύτερη κατάσταση από κάποια άλλη. Αγκαλιάστε τα όλα αυτά με το βλέμμα σας.

Βρείτε ένα σημείο που σας έλκει κατά ιδιαίτερο τρόπο εκείνη τη μέρα. Κατευθυνθείτε προς αυτό και καθίστε. Προσέξτε την περιοχή γύρω σας. Ανακαλύψτε τι είναι αυτό που σας φαίνεται νέο ή διαφορετικό (εάν πρόκειται για τον πρώτο περίπατο παρατήρησής σας, απλώς παρατηρήστε τι υπάρχει γύρω σας). Τώρα κοιτάξτε προσεχτικότερα. Δείτε τα διαφορετικά φυτά, τα φύλλα, τα έντομα, οτιδήποτε τραβά το ενδιαφέρον σας. Βυθίστε το δάχτυλό σας στο χώμα. Είναι σκληρό; Μαλακό; Υγρό; Ξερό; Ανασκαλέψτε το λίγο και δείτε τι είδος ζωύφια μπορείτε να βρείτε. Καθίστε λίγο παραπάνω στο σημείο αυτό. Δείτε τι άλλο παρατηρείτε. Αρχίστε να αναπτύσσετε μία δική σας Οπτική του Κήπου.

Όταν νιώσετε πως είσαστε έτοιμες να προχωρήσετε, βρείτε ένα νέο σημείο και επαναλάβετε την διαδικασία. Παρατηρείστε το σημείο αυτό ως έχει. Μετά από 1-2 λεπτά, παρατηρείστε τις διαφορές ανάμεσα στο πρώτο σημείο που επισκεφτήκατε και το τωρινό. Η βλάστηση σε αυτό είναι λιγότερο ή περισσότερο φτωχή; Είναι τα φυτά υγιέστερα ή όχι; Νιώθετε καθόλου υγρασία στον αέρα; Αναλογιστείτε σε τι μπορεί να οφείλονται οι διαφοροποιήσεις αυτές.

Συνεχίστε να περπατάτε στον κήπο σας κατά τον ίδιο τρόπο. Εγώ συνήθως ακολουθώ μια κυκλική διαδρομή στον κήπο μας. Σε κάθε σημείο που στέκομαι, παρατηρώ, απολαμβάνω και συνδέομαι με αυτόν. Απολαύστε την αίσθηση ικανοποίησης για όσα γνωρίζετε για τα πλάσματα που παρατηρείτε, καθώς συμμετέχουν ενεργά για να σας παρέχουν υγεία και ευημερία, καθώς συμμετέχετε κι εσείς ενεργά για να τους διασφαλίσετε υγεία και ευημερία. Ενώ περπατάτε, παρατηρήστε τις περιοχές εκείνες που θα χρειάζονταν τη βοήθειά σας ή κάποια βελτίωση εκ μέρους σας. Υπάρχει χώρος για ένα νέο δέντρο; Θα μπορούσε το πρανές αυτό να καλλιεργηθεί σε αναβαθμίδες; Θα ήταν αυτό ένα καλό σημείο για μια πέργκολα;

Όταν βρεθείτε στο σημείο εκκίνησής σας, προσπαθείστε να κάνετε μια ανασκόπηση όσων είδατε, νιώσατε και σκεφτήκατε. Ίσως να θέλετε να γράψετε κάτι για τη διαδικασία αυτή ή ίσως να φτιάξετε μια λίστα όσων πρέπει να γίνουν, βασισμένες στις παρατηρήσεις σας.

Ευχαριστήστε τον κήπο σας, που υπάρχοντας, σας επιτρέπει να επιστρέφετε σ’ αυτόν κάθε μέρα.

Πηγή: http://thegrowingclub.com/2015/02/article-the-observant-gardener-2/

Advertisements

About platanusorientalis

Επειδή αγαπώ τα πλατάνια, τα νερά που κυλούν στις ρίζες τους και τις ιστορίες που αφηγούμαστε στη σκιά τους...
This entry was posted in άρθρα, καλλιεργητικές προσεγγίσεις and tagged , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.